ماده ) قرار مىگيرد و چنين وانمود مىشود كه تمام دانشمندان غير مادى ايده آليست مىباشند . ما براى آنكه خوانندهء محترم بهتر مورد استعمال اين دو كلمه ( ايده آليسم و رئاليسم ) را در يابد و ضمناً از مغلطه‌هايى كه ممكن است به واسطهء معانى و اصطلاحات گوناگونى كه مخصوصاً كلمهء ايده آليسم در طول تاريخ به خود گرفته مصون بماند ، معانى لغوى و اصطلاحى اين دو كلمه را مطابق آنچه از مطالعهء نظريات فلاسفه و از ترجمهء دائرة المعارف انگليسى برمىآيد شرح مىدهيم . ايده آليسم : كلمهء « ايده » ( idea ) اصلا يونانى است و معانى مختلفى از قبيل ظاهر ، شكل ، نمونه و غيره از برايش ذكر شده است و از اصل يونانى « ايده‌ئيو » كه به معناى ديدن است ، مشتق شده . اول كسى كه در اصطلاحات فلسفى ، اين كلمه را به كار برده افلاطون است كه به اعتبار يكى از معانى لغوى آن ( نمونه ) آن را در مورد يك سلسله حقايق مجرّده كه خود قائل بوده و امروز در ميان ما به نام « مثل افلاطونى » معروف است ، استعمال كرده است . افلاطون براى هر نوعى از انواع موجودات جهان ماده يك وجود مجرد عقلانى كه افراد محسوسهء آن نوع پرتو او و او نمونهء كامل آن افراد است قائل است و او را « ايده » - كه مترجمين دورهء اسلامى « مثال » ترجمه كرده‌اند - مىخواند . افلاطون منكر وجود افراد محسوسه نيست ، بلكه وجود آنها را متغير و جزئى و فانى مىداند ، بر خلاف « ايده » يا « مثال » كه به عقيدهء وى داراى وجود لايتغير و كلى و باقى است . در ميان مسلمين ، « اشراقيّون » به مثل افلاطونيه معتقد بودند . مير فندرسكى در قصيدهء معروف خود اشاره به اين مطلب مىكند آنجا كه مىگويد : چرخ با اين اختران ، نغز و خوش و زيباستى * صورتى در زير دارد آنچه در بالاستى صورت زيرين اگر با نردبان معرفت * بر رود بالا همى با اصل خود يكتاستى صورت عقلى كه بىپايان و جاويدان بود * با همه و بىهمه مجموعه و يكتاستى